Vetrarfuglatalningar

Árlegar vetrarfuglatalningar hófust á Íslandi um jólaleytið 1952 að amerískri fyrirmynd. Finnur Guðmundsson fuglafræðingur (1909-1979) á Náttúrufræðistofnun Íslands hafði frumkvæði að þessari talningu hérlendis. Þetta verkefni er ein lengsta samfellda vöktun sem stunduð hefur verið hér á landi og sú sem tekur til flestra fuglategunda. Fuglaáhugamenn tóku þessu nýja verkefni fagnandi og töldu margir af upphafsmönnum svæði sín áratugum saman eftir það. Frá upphafi hafa áhugamenn unnið þetta verk í sjálfboðavinnu og á síðustu árum hafa hátt á annað hundrað manns tekið þátt. Talningar fóru lengst af fram á frídegi milli jóla og nýárs og oft varð annar dagur jóla fyrir valinu. Af þeim sökum hafa talningar þessar oft verið nefndar „jólatalningar".

Talið hefur verið frá upphafi í Þingeyjarsýslum. Fyrsta árið taldi Sigurður Gunnarsson (1931-2008) í Arnarnesi í Kelduhverfi og Ragnar Sigfinnsson (1912-2000) á Mývatni, frá Reykjahlíð suður að Kálfaströnd. Enn þann dag í dag er talið á báðum þessum svæðum þó talningar hafi ekki verið samfelldar frá upphafi. Í nýliðinni talningu voru 17 svæði talin. Þá sáust 47 tegundir en að jafnaði hafa sést um 38-45 tegundir á seinni árum. 

Markmið vetrarfuglatalninga er að safna upplýsingum um fjölda og dreifingu fugla að vetrarlagi. Talningar eru staðlaðar og geta því nýtst til vöktunar einstakra stofna.

Nú hefur farið fram úrvinnsla á hluta talninga úr Þingeyjarsýslum. Þær hafa verið teknar saman af Gauki Hjartarsyni og náttúrustofunni, í samstarfi við Náttúrufræðistofnun. Ákveðið var að binda úrvinnsluna við strandlengju Tjörness, frá Laxárós í vestri austur í Lónsós. Þar hófust talningar á árunum 1956-58. Strandlengjan sem um ræðir er um 59 km að lengd og skiptist hún upp í sjö mislöng svæði, 4,20-15,45 km, sem sýnd eru á 1. mynd. Samtals hafa 74 fuglategundir fundist umhverfis Tjörnes í vetrarfuglatalningunum.

 

1. mynd. Skipting svæða á Tjörnesi. Vestur- og austurmörk strandlengjunnar eru sýnd með
þykkum, rauðum strikum. Húsavík er á svæði 232B. Norður er upp. -
Figure 1. The seven count areas along the Tjörnes peninsula, north is up. 

 

Gögnin sem notuð voruð í úrvinnslunni ná frá upphafi talninga til dagsins í dag. Fjöldi svæða sem talin hafa verið í hverri talningu er mjög misjafn en svæðin sjö voru öll talin í vetrarfuglatalningunum 1984-1991, 1993 og 2009. Eins og sjá má á 2. mynd voru fremur fá svæði talin fram til 1983, sem getur haft áhrif á niðurstöðurnar (samanborið við tímabilið 1984-2010). Árin 1956-57, 1979 og 2004 var aðeins talið á einu svæði, og vegna sérstakra aðstæðna 2004 var ákveðið að nota ekki þær talningar.

Til þess að vega upp á móti breytilegu átaki á milli ára var fjöldi fugla á hverju svæði staðlaður sem fjöldi fugla á hvern kílómeter strandar. Síðan var reiknaður meðalfjöldi fugla á km á öllum svæðum sem talin voru hverju sinni. Loks var reiknað 5 ára keðjumeðaltal og staðalfrávik af meðaltalinu til þess að jafna gögn. 

 

2. mynd. Fjöldi svæða (rauðar súlur) talin á athugunarsvæðinu frá 1956-2010 og
fjöldi tegunda (grænar súlur) sem sáust.
Figure 2. Number of areas (red columns) counted during each winter bird count
from 1956-2010 and the number of bird species (green columns) recorded.

 

Hægt er að bera saman hluta af þessum niðurstöðum við sambærilega úrvinnslu gagna af Suðvesturlandi á vef Náttúrufræðistofnunar Íslands.

Útskýringar: Rauðir punktar tákna meðalfjölda fugla á km á öllum svæðum sem talin voru frá 1956 til 2010. Græn lína er 5 ára keðjumeðaltal, sýnd með staðalfrávikum. 

Explanations: The plots below show the analysis of christmas bird count results from the shoreline around Tjörnes peninsula in Northeast Iceland (appr. 59km). The red dots show the average number of birds per km on all counted areas from 1956 to 2010. The green line is a 5 year moving average with a standard deviation.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---